når det er tid for innhausting..
Dagens tekst i tekstrekka for folkekirka er fortellinga om såmannen. Himmelriket er likna med ein mann som sådde godt korn i åkeren sin, men om natta kom ein fiende og sådde ugras. Då frøa spira kom bade kornet og ugraset opp og gardsarbeidarane ville luke. Såmannen sa nei. Vent og lat alt vokse opp, var instruksen. Å luke for tidlig kan føre til at de lukar bort både korn og ugras. Lat plantene vokse til hausten. Då er det lett å sjå forskjell på ugras og godt korn.
Tradisjonelt er dette ei forteljing om skillet mellom gode og onde menneske: The good guys and the bad guys, dei som blir frelst og skal til himmelen og dei som skal brennast. Men livet har lært meg at skille mellom godt og ondt ikkje går mellom the good guys and the bad guys. Det går gjennom kvar einaste menneskesjel.
Ingen har rett til å stjele, myrde og ødelegge. Ingen har rette til å sette seg sjølv høgare eller påberope seg større menneskeverd enn den minste imellom oss. Dette er verdiar forankra i urikkelige prinsipp som naturlege eksisterer i kjelda for kjærleik og sanning.
Eg trur på rett og gale, på reddferd og dom, lover og konsekvensar. Her og no, oss menneske imellom. Den som ser urett har plikt til å stå på den svake si side. Lovverket må ta ansvar for å sette opp tydelege skille mellom rett og gale, med konsekvensar som beskytter oss og gjev oss retning. Straff og konsekvensar må ha i seg håp om at den som har gjort gale ein gong kan starte på nytt.
Men, så er det all den uretten som aldri kjem til domstolar, som til og med blir belønna av korrupte menneske som har gitt slepp på viljen til å gjera godt. Kva med dei? dei som valdtek bak lukka dører eller drep og øydelegg med så stor overmakt at vi står med tomme hender og eit skrik mot himmelen, kva med dei?
Eg har for lenge sidan tatt eit valg om å la den endelege løysinga på rettferd og straff, etterpå, ligge i høgare hender enn mine. Eg vil ikkje tie om uretten. Eg vil gjera det eg kan i det daglege, men resten må eg gje slepp på.
Så korleis kan eg då lese om såmannen som sår godt korn og fienden som sår ugras og at det ein dag skal bli eit oppgjer? Kan eg sjå om denne åkeren har relevans i mitt eige liv?
Eg tenkjer at i min åker var tanken å så godt korn. Eg kom in i tida som eit frø med stort potensiale og eg gjenkjenner etter eit langt liv talent og styrke som ved å dyrkast fram blir produktive og livgjevande. Eg har ikkje alltid vore flink til å gjødsle og nære desse talenta. Det kunne nok ha vore mange fleire aks som bar 100 fold enn det som vil bli funne ved innhaustinga. Om det blir mest aks med 30 fold får det bli som det blei. Det har vokse mykje ugras i åkeren min. Det var vanskeleg å skille ut kva som var kva. Så har dei vokse opp side ved side, dei sidene av meg som drog meg mot det gode og dei sidene som spente beina under meg. Litt etter litt ser eg tydelegare kva som er kva, men for meg har det vore godt dette: å få leve under ein barmhjertig såmann som ikkje hadde hast med å luke i livet mitt. Det er eit prinsipp i tilværelsen, at det er ei tid som er rett.
Når studenten er klar kjem mesteren, sa Lao Tze. Så må eg leve, då, med å la styrkene mine vokse seg så sterke dei kan midt i ugrasåkeren. Litt etter litt ser eg klarere kva desse sterke sidene er. Og på vegen ser eg at det til og med er ting eg har sett på som skadevekster som har vore til nytte for meg. Mesteren vil til sist luke bort det som ikkje er av det gode. Om det er å kle av dette jordiske slik at det “himmelske” står att, får vise seg når det er tid for innhausting. Det eg er sikker på er at det som står att og det som veks seg vakkert og godt i livet mitt her og no, kjem frå kjelda for kjærleik og sanning som naturlege eksisterer og er.
Fork. 3: 1 Alt har si tid,
det er ei tid for alt
som hender under himmelen:
2 ei tid for å fødast, ei tid for å døy,
ei tid for å planta, ei tid for å riva opp,
3 ei tid for å drepa, ei tid for å lækja,
ei tid for å riva ned, ei tid for å byggja,
4 ei tid for å gråta, ei tid for å le,
ei tid for å sørgja, ei tid for å dansa,
5 ei tid for å kasta stein, ei tid for å samla steinar,
ei tid for å ta i famn, ei tid for å la famntak vera,
6 ei tid for å leita, ei tid for å mista,
ei tid for å gøyma, ei tid for å kasta,
7 ei tid for å riva sund, ei tid for å sy i hop,
ei tid for å teia, ei tid for å tala,
8 ei tid for å elska, ei tid for å hata,
ei tid for krig og ei tid for fred.
Dette måtte bli på engelsk.
Fredrik mus og Maria
Det var noko som appellerte til meg då eg las om Fredrik. Han satt og såg på mens alle dei andre markmusene pilte rundt og samla opp kveitekorn og frø for å gøyme til vinteren. Heile sommaren satt han der: tok inn varme og lys og pulsen av alt som levde. Mens dei andre musene lagra mat, lagra Fredrik ord. Kanskje ord som solstråle, sommervind, silkestrå, blåklokke, full mage, blåbær? Med desse orda fekk Fredrik varme dei andre musene då vinteren kom og det vart skrint i kornlageret. Orda minte dei all på at berre dei klarte seg gjennom dei siste svoltne, kalde dagane ville jorda igjen bli varm, ville sola lokke fram knopper og strå, og alle ville blir mette og glade igjen. Kanskje håpet kan halde liv i ei mus òg? Vi veit at dei som gir opp og legg seg i snøen omkjem.
Eg har alltid samla på ord. I ungdommen las eg Fremmedordboka og fann uttrykk som Gno Ti Sauton og Carpe Diem. I går fann eg eit gammalt lager eg hadde lagt til side for ein mannsalder sidan: ei skrivebok med dikt og andre fine ord eg hadde skreve ned då eg gjekk på gymnaset. Det var artig å møte meg sjølv i døra i dei dikta eg hadde spart på. Eg kjenner meg sjølv igjen. Det var i grunnen godt.
Eg har ikkje vore like flink som Fredrik til å vere tankearbeidar, der han satt på ein stein og samla inntrykk og tankar. Eg har pila travelt rundt og lagt mange mil bak meg gjennom livet i jag etter God knows what. Kunne eg ha gjort betre nytte for meg ved å ta meir tid til å samle på ord og tankar? Kva slags verdi har det å lytte og reflektere? Ein gong var filosofene mellom dei viktigaste tankearbeidarane.
Ei anna forteljing kjem for meg når eg tenker på Fredrik. Ei forteljing om to søstre. Den eine møter vi i travelt kav for å få mat på bordet til ein flokk som stakk innom. Med sjølvsagt gjestfrihet tok ho imot denne kjære vennen og følget hans. Dei var minst 13, men eg reknar med det var fleire enn dei 12 som var med. Det var mange som følgde etter for å plukke opp visdomsord og meining der mesteren gjekk. Marta såg at dei trong både mat og drikke, og ho kunne dette å svinge seg rundt og dele generøst av det ho hadde i huset. Blei det ei stor gryte med linsesuppe, skal tru?
Men Maria berre satte seg ned som om ho og var gjest. Ho hadde kanskje ein hunger som var viktigare enn mat? Mesteren sa Maria hadde vald den gode delen og i ettertid kan vi kanskje forstå at det var sant. Ein full mage vert alltid tom igjen. Om maten må vente litt lengre har lite å seia. Men visdommen, håpet og innsikten som gjev lys over meininga med livet er ikkje lett å finne. Når ein har ei slik kjelde å drikke frå må alt anna leggast til side. Det som vart sagt i den vesle stua var slike ord ein måtte gøyme i hjarte og grunne på. Dei var ord som kan bli til ei kjelde med “levande vatn” som piplar fram resten av livet og gjev styrke og håp.
Mat må til, sjølvsagt. Ingen kan gå på vinteren utan eit lite lager med korn og frø gøymt under ein stein. Men kor mykje treng vi? Kan nok vere nok?
Den gode delen, den mesteren snakka om, er av eit slag som ikkje kan takast ifrå oss. Må vi søke og finne den.
Noen tanker etter biskopen i DC talte
i dei dagane..
Det var ein gong, heiter det i eventyra.
Det skjedde i dei dagane, heiter det i orda som heilt fra barndommen inviterte meg til å sleppe taket på maset og kvardagen og gå inn i den heilage jula.
Dette er orda pappa las då vi hadde satt oss til julemiddagen. Treet var pynta. Golvet var vaska og kanskje heile huset “rund-vaska” i løpet av adventstida. Det var heimelaga sylte og leverpostei og rull i kjøleskapet og mange småkaker i kakeboksene. Kyrkjeklokkene hadde ringt jula inn. Det var tid for å opne hjerte og sinn og lytte til den forundelege historia om ei glede som skulle timast alt folket.. i dag er det fødd dykk ein frelsar…
Då eg las dagens bibelord på bibel.no står det òg om ein dag: Ein dag som skal komme: den dagen. Då skal ulven bu saman med lammet…barnet strekkja handa ut mot ormebolet… Ingen skal skada eller øydeleggja noko for landet er fylt av kjennskap til Herren. Det er adventstid og vi ventar på han som skal komme med lyset, med frelsen, med freden.
Kva gjer vi med dette løftet om ein dag i lyset av at vi no skal feire i dei dagane? Kom han, Fredsfyrsten? Gud med oss? Kvar vart han av, denne frelsaren som skulle komme med eit gledesbod for alt folket?
I dag, som i dei dagane, høyrer vi skrik og høglytt gråt i “Rama“, “Rakel” som gret over sine barn som ikkje er meir. I dag flykter medmenneske frå tyranner som drep for å halde på makta, slik barnet måtte, berre dagar etter englane slutta å synge om Fred på jord.
Slik har menneskehistoria vore kvar einaste dag, både før og etter dei dagane. Korleis kan vi fortsatt tru at det finns ein dag, at den tida kjem der vi tørkar tårene, legg ned våpena og gjer godt, kvar mot sin nabo, i lyset av ein kjærleik som er sterkare enn døden, under Fredsfyrsten?
Eg har ingen teologi eller visjoner om kva som skjer til sist. Eg vil ikkje teikna på min måte bilde av løva og lammet, sverda som vart plog-jarn, tårene og sjukdommane og lidinga som ikkje er meir. Det er gjort. Vakkert. Lengselsfullt. … og med ein gjenklang som berre juleevangeliet kan uttrykke: Gud med oss, fredsfyrsten, ei glede for heile folket. Eit uskyldig lite barn, avvist og bortvist til ein fjøs for å bli fødd; i eit hjørne av verda, midt i den mørkeste natta; funnen av vismenn, åndelige søkarar; snubla over av gjeterar, ør av openberringar av englar og lys og sang; ei forundra mor som lyttar og gøymer alt i hjatet for å grunne på det.
Kom han ikkje? Kvar vart freden av?
Eg trur han kom. Eg trur han hadde med freden og at vi har fått lyset. Det ser ikkje ut slik vi tenkte oss, med løver og lam.
Ikkje enno, i alle fall. Kanskje det kjem? Tenk om!!
Men freden og lyset er her. Vi ser og kjenner igjen, denne Gud med oss, i oss: Dette som vil fred, som vil rettferd, som vil alt det gode. Det er der, i tornekratt og ruiner, i heim og på gater, til og med i stråleglans og høgtid.
Eg har ikkje svaret på alt det onde. Det er for stort for meg. Bortsett fra dette ufråvikelege faktum: når lyset og mørket møtes er det mørket som må vike.
Så eg vil tenne tusen julelys og synge Deilig er jorden og la mitt hjerte vanke i Jesu føderom og full av lengsel sukke:
Kom! Du, Gud hos oss, i oss, gjennom oss. Her er ei fremmed bolig. Bli.
Hvis du vil meditere videre med meg i jula, her er heile teksten.
1Mitt hjerte alltid vanker / i Jesu føderom,
dit samles mine tanker / i deres hovedsum.
Der er min lengsel hjemme, / der har min tro sin skatt;
jeg kan deg aldri glemme, / velsignet julenatt.
2Du mørke stall skal være / mitt hjertes frydeslott.
Der kan jeg daglig lære / å glemme verdens spott.
Der kan jeg best besinne / hvori min ros består.
Når Jesu krybbes minne, / meg rett til hjerte går.
3Hvi skulle herresale / ei for deg pyntet stå?
Du hadde å befale / alt hva du pekte på.
Hvi lot du deg ei svøpe / i lyset som et bånd,
og jordens konger løpe / at kysse på din hånd?
4Hvi lot du ei utspenne / en himmel til ditt telt,
og stjernefakler brenne, / o store himmelhelt?
Hvi lot seg ei til syne / en mektig englevakt,
som deg i silkedyne / så prektig burde lagt?
5En spurv har dog sitt rede / og sikre hvilebo.
En svale må ei bede / om nattely og ro.
En løve vet sin hule / hvor den kan hvile få –
skal da min Gud seg skjule / i andres stall og strå?
6Akk, kom, jeg vil opplukke / mitt hjerte, sjel og sinn,
med tusen lengselssukke: / Kom, Jesus, dog her inn!
Det er ei fremmed bolig, / du har den selv jo kjøpt.
Så skal du blive trolig / uti mitt hjerte svøpt.
7Jeg vil med palmegrene / ditt hvilested bestrø.
For deg, for deg alene / jeg leve vil og dø.
Kom, la min sjel dog finne / sin rette frydestund,
at du er født her inne, / i hjertets dype grunn!
Forandring fryder
Ikkje alltid.
Akkurat no står vi framfor ei forandring mange over heile verden håpa mot alt håp ikkje skulle skje. Trump igjen. I månadsvis har meinigsmålingar og forståsegpåarar og supportarar analysert og forutsagt og spekulert på konsekvensane. No er tida kommen for å finne ut.
Vi som ikkje ser på han som Guds svar til USA og verden står her i sjokk. Der konsekvensane blir direkte og størst, er folk redde.
Kva gjer så vi som står her på tilskuarplass langt oppe mot toppen av bakerste tribune?
Eg ser ei av heltegruppene mine dei siste åra bu seg på kamp. JVP peiker på signala dei har fått: “they slandered student protesters as violent antisemites, and student chapters of Jewish Voice for Peace as “proxies” of Iran.” Sjølv med denne trusselen lover dei å fortsette kampen: “JVP has a vision of a different future: one free of right-wing institutions that use fear to divide us — and we’re fighting to make it happen. In Solidarity…”
Dette er ikkje ei tid til å gje opp eller å gje slepp på det vi innerst inne veit om menneskeverd og rett. Korleis utøver vi det på bakerste tribune? Der vi står sammen kan vi heve stemmene og løfte sanninga opp mot propagandastrømmen : Slik ser rett og rettferd ut: slik og slik og slik..
Når vi går ned fra fellesskapet, kvar til vårt, tek vi det med oss til dørstokken. Eg viser respekt for naboen om ho er lik meg og deler mitt syn eller ikkje. Eg stiller meg solidarisk med dei som lir og blir så mykje Arnulf Øverland som eg greier. Eg skal ikkje tie. Eg skal halde fram at all urett som har skjedd i historia var urett og at det vi ser no i nye og gamle former må ta slutt. Vi må finne att tanken fra første verdenskrig: krigen som skulle gjere slutt på all krig. Vi må finne att tanken fra andre verdenskrig: aldri igjen.
Det er ein ting vi alltid kan vite heilt sikkert: Det blir forandring.
Vi ser tegn på kva som kan skje, men morgendagen er åpen til vi er der. Vi kan berre leve i dag. Slik kan vi kaste av oss prognoser og nekte å leve i doomscrolling. Det går an å sjå mørke skyar på horisonten og likevel plante eit epletre.
Forandring kan fryde. Kvardagen blir rikare når vi tek ein pause med ein opera eller ein lang fjelltur. Eit nytt plagg eller eit kurs for å lære noko nytt, kan vere nok til å skape positiv forandring i eige liv.
Så er det den forandringa vi ikkje har kontroll over. Berre det å vite at vi ikkje veit, eller kan vite heilt sikkert, kan hjelpe meg å sleppe taket i det eg er maktlaus over. Eg kan segle i dei bølgene livet gjev meg når bølga kjem. Så lenge stormen berre er på horisonten må eg passe på å ha hovudet det føttene mine er: Her og no. Kanskje ser eg fossekallen boltre seg i vintervatnet i Akerselva på veg mot Nydalen? Kanskje kjem det ein dompap og set seg på greina utfor vinduet mitt ..og får meg til å smile.
Tripp, trapp
Eg går trapper.
Det starta med at vi hadde vaskemaskin i kjelleren og soverom på loftet i 9 Pleasant st. Då tok eg eit valg om å sjå på trapper som gratis trening og slik blei umaken borte. No går eg ei lang trapp opp fra Frysjaveien eit par gonger om dagen. Det kan også bli 6 etasjer til legekontoret og 5 etasjer til terrassen på taket av og til.
Når eg har valget mellom heis og trapp tek eg trappa. Ofte er det raskare og i alle fall meir gjevande. Eg slepp å vente, både på at heisen skal komme og at den skal somle seg opp eller ned. Trapper er ofte vakre. Av og til blir eg belønna med utsikt. Og om trappa er meir enn to etasjer, får eg auka pulsen. 20 sekund kvar dag skal hjelpe, har eg høyrt.
Foreløpig ser eg på trapper som ei gåve. I ein alder av 70 år er godt å kjenne at pusten og beina held. Heisen får vente til kroppen treng den hjelpa. Det skjer fort nok.
Finn deg ei trapp, du og.
Terror, motstand og balanse
Klassekampen slo til med tre sterke artiklar om Israel, Gaza og solidaritet på lørdag. Dei bør leses av alle som har kjent på sinne og maktløyse over den uretten som har, og kontinuerlig blir, begått i denne krigen. Desse artiklene er(lenker inkludert):
Eit intervju med Avi Shlaim. Eit oppslag om Palestinakomiteens markering 7.10.Ein sterk ananlyse om einsidig lojalitet og vasking av hender for dei som har makt.
Eg høyrer på A Tale of Two Cities av Charles Dickens for tida, ei forteljing fra tida før og under den franske revolusjonen. Akkurat no er eg midt oppi det blodige oppgjøret etter storming av Bastillen, der nesten kvar setning drypp av blod og dei fleste karakterane har blod langt opp til albogane. Det er “sobering” lesning i lyset av dagen i dag.
A Tale of Two Cities er historia om korleis eit folk som har lide den verste urett med svolt, tortur og avstraffing utan lovbrot og slaveri-lik teneste for aristokrater og kyrkja. Om noko oppreising hadde grunn til å ta til våpen mot undertrykkarane, var det franske grasrotopprøret mot aristokratene eit av dei. Om vi treng å illustrere at hevnjustis som følge av udiskutabel urett viser faren som ligg i hevn, er giljotinens blodbad nok bevis.
Jesús Alcalás analyse handlar mykje om dette: at lojalitet til berre den eine sida opnar døra for urett. Både han og Åsnes/Henmo etterlyser sympati fra Palestinakomiteen for den terroren israelarane oppleve i dag for eit år siden. Angrep på ungdommar på konsert og familier i heimene sine er terror. Det må seiast.
Men Avi Shlaim viser at det også var eit legitimt, væpna opprør som skjedde den dagen: 332 israelske soldatar var drepne. Det var eit væpna angrep mot ei okkuperende og undertrykkende militærmakt.
Den som ærleg har satt seg inn i korleis Israel behandlar folket på Gaza, veit folket der er okkupert og undertrykt. Det skjer også på Vestbredden. Eg har hatt privilegiet å besøke Vestbredden fleire gonger. Eg har sett bevisa på okkupasjon og undertrykking og møtt urettferdig arresterte og mishandla menneske. Min største sympati i denne saka ligg utan tvil hos palestinarane. Ikke stopp å lese av den grunn.
Eg snubla tilfeldigvis over ei FB-side som viste korleis israelske barn fordrevne fra landsbyene nær grensa til Gaza var tekne vare på. Det viste reinvaska og velkledde menneske som hadde piknik i ein nasjonalpark omgitt av fruktbart landskap med eit militærkorps som spela for dei. Vi har alle sett korleis dei fordrevne i Gaza har det. Konklusjonen bør vere enkel.
Når Alcalás påstår at vi ikkje kan bruke matematikk for å finne mest skuld i ein konflikt, må eg seie meg uenig. Det er no 41825 drepte i Gaza. Ein del av dei var soldatar i aktiv krig. 1140 var drepne i Israel 7. oktober. Av dei var 332 soldatar. Den som ikkje kan peke ut det største offeret i denne konflikten har misbrukt det juridiske begrepet om skyld. Det er forskjell på ein drapsmann og ein massemorder. Antall døde viser kven som har mest skyld.
Men eg er enig i at det å søke rettferd ved hevn, ikkje fører fram. Øye for øye og tann for tann fører ikkje fram. USA driv med symbol-justis på denne måten og dømmer folk til fleire livstider i fengsel. Om du har drepe ein eller 41825 kan du faktisk ikkje sone for dei drepne ved å bli tatt live av. Ingen avretting kan gjenopprette eit tapt liv. Om Israel var rasert på samme måte som Gaza er no, ville ikkje det skape anna enn meir urett. Blodbadet i den franske revolusjonen kan opplyse oss her, om vi er villige til å legge til side einsidig lojalitet til den eine sida. Berre når vi ser alle som likeverdige kan vi sone urett. Det skjer ved å gjenopprette lov og rett, menneskeverd og likeverd for alle.
Eg har stor medynk med den diskriminering og sjikane jøder har lidd i den kristne verden. Eg skammer meg over Martin Luther og den norske grunnloven som kunne vise haldningar så fjerne fra menneskesynet til han vi seier vårt verdigrunnlag er bygd på. Eg, saman med heile verda, er for all tid rista inn i margen av den tortur og urett jødar i Europa måtte lide under Hitler. Og eg skjemmes over kor mange av oss som såg andre vegen eller til og med var med på uretten. Som Shlaim seier, sionismen vaks fram på grunn av den måten vi “kristne” i vesten mishandla jødar. Ingen skal behandlas eller stemplas slik.
Aldri igjen. Dette er aldri rett, uansett folkegruppe eller religion. Det var ikkje rett i pogromer i Øst Europa, i Tyrkia mot armenarane, i Nazi-Tysklan. Det er ikkje rett på konsert i Israel. Det er ikkje rett på Gaza. Det er ikkje rett i Jenin.
Eg meiner jødar har rett til å bu trygt og bli behandla som alle andre over alt der dei er. Men. Eg meiner dei har ingen gudgjeven rett til å konfiskere eigedom fra andre eller himmelgjeven rett til å herske over eit visst område der dei kan ha privilegier over resten av innbyggjarane. Eg trur ikkje dei er “Guds utvalde folk” noko meir enn vi alle faktisk er det. Eg trur ikkje på ein Gud som “elskar Jakob og hatar Esau”.
Det var ein stor lettelse for meg den dagen eg let meg sjølv sjå på det gudsbildet som blir konsekvensen av at Gud har favoritter. Den skaden det kan gjer på dei som trur seg betre enn andre, med rett til å utrydde i Guds navn, er betydelig. Dette synet skaper frykt og mindreverd i den som er utanfor. Calvinismen er eit eksempel på kor øydeleggjande doktrinen om utvelgelse er.
Nei, eg trur at om det finns ein Gud, og det har eg vald å håpe på, så er det ein Gud for “alle folkeslag”. I mitt gudsbilde er Gud ein Gud som elskar alle sine skapninger. Det Gud elsker er menneske. Rettferd. Barmhjertighet. Skaperverket. Det Gud hatar, er urett.
I det politiske bildet vi ser på i dag, kan vi bli einige om at her er urett gjort både mot både israelarar og palestinarar? Kan vi bli einige om at uretten gjort mot palestinarane er større enn det som skjedde i Israel 7. oktober i fjor? Kan vi vere einige at dei som mista sine kjære på ein så traumatisk måte har rett til å sørge over sine? At palestinarane har rett til rope mot himmelen og Vesten om urett, samtidig som dei igjen og igjen må sørge over sine eigne som blir drepne og torturerte på forferdeleg vis?
Ingen av dei to som etterlyser at Palestinakomiteen set ord på det tapet familier og innbyggarane i Israel opplevde på grunn av terror handlinga 7. oktober ber the Mosaiske samfunn i Oslo om å gjere det samme for Gaza i minnemarkeringa si. Det viser kor vanskeleg det er å vise balanse i ei sak. Men det må gjerast.
Berre når vi hatar urett, all urett. Berre når vi held fram menneskeverd og rettferd for all, absolutt alle. Berre då kan vi ta steget mot fred. Og det er fred vi treng. Berre då kan vi starte på det vi må ha for å overleve som menneske. Gjenoppbygginga.
Kan vi markere 7. oktober med kompromissløs erklæring om at slik kan vi ikkje, vil vi ikkje ha det? Aldri igjen? overalt, for alle, alltid?
To utganger
Vårt Land hadde presentasjon av dei nye bispekandidatene for Oslo bispedømme denne veka. Ei av dei er prost i Bærum og ho var presentert med henvisning til ein artikkel ho hadde skreve i februar om det som kjem “etterpå”. Ho snakka om denne teologien som har fulgt kyrkja, at det er to utganger på livet . Ho meiner den dreg bort fra det som er kjernen i bodskapen.
Slikt får meg til å tenke.
Ein ting er klart: Det er berre ein inngang til denne gåva eg sit her i: til livet.
Hit kom vi alle på samme måte: ved unnfangelse og fødsel. Frå ein mikroskopisk start på rundt 0.1 mm, voks vi fram usynlige før vi trengte oss ut i lyset og menneskeheten.
Det er også berre ein utgang fra denne gåva: det er døden. Det er det einaste vi alle veit heilt sikkert: ein dag skal vi dø. Det er ingen veg utanom.
Sjølv om det berre er ein måte å få dette livet på, er det mange måtar vi mister det på. Tid og måte veit vi ikkje før dagen er der. Enkelte har varsel om at no kjem det snart, andre er borte i eit lynnedslag. Det er dei som “tek eit valg” på når dei reiser herifrå, om det kan kallast eit valg, å ikkje orke leve lenger. Eg er takknemlig at eg aldri har kjent smerten som er så stor at eg ikke har sett håp for morgondagen.
Før mitt liv ser eg generasjonar av andre liv.
Så var det dette med: etterpå. Det er her mange gjerne vil ha to utgangar: lønn eller straff, karma, evig lykke eller evig liding, himmel eller helvete.
Eg må først snakke om det som er “mellom”, det som er og som vi veit og alle har no: Livet.
Her står vi igjen og igjen ansikt til ansikt med denne dualiteten : det gode og det vonde. Mange, både teologer og andre, seier at helvetet, det har vi no.
Det kan eg vere einig i. Det er sjukdommar som er smertefulle, med liding utan ende. Det skjer utenkelige overgrep i nære relasjoner overalt der det er menneske. Vi som orkar å følge med og ser det som skjer i Gaza, treng ikkje meir illustrasjon på korleis eit helvete på jord ser ut.
Både historia og notida for menneska er full av helvete på jord.
Litt himmel er det òg. Eg håper dei fleste av oss har opplevd dette i alle fall litt: det å kjenne på ein fred og ei glede på innsida som ikkje har noko vondt i seg.
Det er dei gongene vi møter kjærleiken, slik kjærleiken rører ved oss i dagane våre: Ein kjær parter, ein omsorgsfull venn, ein framand som viser oss varme heilt for ingenting, eit sovande spedbarn i armane: uskyld, tillit, ro, trygghet. “Hør hvor det stormer der ute. Her er det fredfullt og tyst”. I desse små stundene kan vi få glimt av himmel hvis vi stopper opp og tek det inn.
Men det vi opplever her i livet får meg til å stille spørsmål ved tanken om to alternativ etterpå. Denne tanken at det er nokon som “fortener” å gå vidare til lykke, fred, nirvana, mens andre “fortener” å bli kasta ut i ei liding som ikkje tek slutt.
I helvetet skal dei onde vere: overgriparane, egositane, torturistane, maktmisbrukarane, sadistane, dei som aldri fekk nok og proppa i seg mens naboen svalt. Dei som stal, myrda og ødela her i denne verda.
Når vi ser på helveta som finns no i tida, er det ikkje slik. Dei som lever i helvete er for det meste dei uskuldige. Og ofte ser vi at midt i helvetet finn dei som lir vegen til ein “himmel”: omsorg, kjærleik, håp, til og med glede.
Barna og familiene i Gaza har, tross tiår med bombardering og innesperring, skrapa sammen liv og framtid for seg og sine, har planta tre, utdanna seg til legar og ingeniører, skreve poesi, spela fotball, dansa breakdans og dapke i gatene og sendt drager opp i lufta på stranda.
Liknande har eg òg sett hos dei som lir i sjukdom: dei har tross smerter funne både krefter og glede midt i det vonde, til og med interesse og omsorg for andre.
På den andre sida ser vi ugjerningsmennene som samlar seg velstand, luksus, tilbeding og makt ved å spre hat og frykt, ødelegging og død. Dei legg under seg det som ikke var deira, undertrykker, skadar og lyg, tilsynelatande utan indre uro og skyld. Bibelen skriv mykje om dette, og spør kvifor det går dei onde vel. Her er det tanken om at dei skal straffast ein gong som gjev trøyst til dei som er behandla urettferdig.
Så er spørsmålet: kan det gje “ein himmel” for dei som lei, at overgriparane blir torturert? Er ikkje hevn og hat og skadefryd sjølve grunntonane i “helvetet”? Kan eg ikkje tenke at når Netanyahu spreier frykt og hat til “sine eigne” og gjer “umenneske” av “sin nabo” så er det helvetet han lever i? Når han ser på kvinner og barn som blir lemlesta, sveltefora og fråtekne heimene sine, når han sanksjonerer seksuell vold og tortur fra soldatane og underlegg seg de andre har bygd opp gjennom generasjonar og kallar det sin rett, er han ikkje full av den gifta han spreier rundt seg? Er ikke hans indre eit sant Dantes inferno?
Eg er glad eg ikkje treng å vite kva som skjer “etterpå” med slike som Putin, Netanyahu, Hitler og Pol Pot.
og, Eg er glad “himmelen” ikkje er for dei som har “fortent det”.
Det er godt å lese prosten fra Bærum som forklarar at kjernen i bodskapen er ikkje at vi får som fortent, men at det finns ein ufortjent veg til “himmelen” for alle.
Korleis det ser ut “etterpå” er ikkje viktig. Det er no eg lever. Eg treng og ønsker å finne glimt av himmelen i livet, her eg er.
Mesteren sa: Guds rike er inni oss. Derfor kan dei som lir i sjukdom og krig og undertrykking finne glimt av himmelen. Derfor kan helvetet koke og øydelegge inni og utifrå dei som har makt og overflod og helse.
Sjølvsagt skal vi kjempe mot det onde. Sjølvsagt skal vi sette ord på ugjerninger og halde gjerningsmennene ansvarlege. Sjølvsagt skal all urett straffast. Ingen står over rett og galt og kan påberope seg rett til å “stele og myrde og ødelegge” i “guds navn”. Sjølvsagt skal vi slåss for rettferd: verne enker og farlause, gje mat til dei som svelt, bygge hus for dei heimlause og verne om folk sin rett til å bu trygt i eigen heim. #deterikkekontroversielt at det alltid, alltid, alltid er galt å drepe barn….. og alt det andre vi tar for gitt, vi som lever trygt, her.
Vegvalget står vi i kvar gong vi møter det gode og det vonde. Det er ikkje ei rett linje for nokon av oss og alle har vi svin på skogen. Det er porter vi må velge mellom, heile tida.
Når den siste porten kjem, og han kjem for oss alle, er det godt å tenke og håpe at der er det barmhjertighet å finne. Barmhjertigheten er himmelens vesen på samme måte som ubarmhjertigheten er helvetets natur.
Barmhjertigheten kan vi ta imot og gi videre, her og nå.
Mitt rike er ikke av denne verden, sa mesteren.
Mitt rike er inni dere, sa han.
Forstå det den som kan.
« Som når et barn kommer hjem og kvelden,
og møter en vennlig favn,
slik var det for meg å komme til Gud,
jeg kjente at der hørte jeg hjemme.
Det var en plass i Guds store rom,
en plass som ventet der på meg.
Og jeg kjente: Her er jeg hjemme,
Jeg fikk være et barn i Guds hjem.»
Skrevet av Göte Strandsjö
degodedagene 