Kvinna var tatt på fersk gjerning i hor. Lova var klar. Ho skulle steinast.

Om eg minnes Moselova rett står det at begge skulle steinast dersom dei hadde hora på ein plass der kvinna kunne ha ropt på hjelp. Var det snakk om ein ugift mann og ei møy var mannen pålagt å gifte seg med henne.

Men i denne forteljinga er det ingen mann, ingen “partner in crime”. Ho har dreve med hor og kva dei meinte han hadde gjort, får vi ikkje vite. Det har alltid vore ulik justis for kvinner og menn.

Likevel var det ikkje “sexismen” eller manglande likebehandling framfor lova som fekk meg til å stoppe opp for denne forteljinga. Det var ikkje den revolusjonerende barmhjertigheten eller motet til han som satte dei sjølvrettferdige på plass og gav kvinna livet tilbake. Det var ikkje den autoriteten han viste, der han sto og tala historia og tradisjonane rett imot og snudde heile menneskesynet.

Det var dei som høyrde han, som fekk meg til å stoppe. Det var dei som fekk ei oppvakning i seg sjølve.

Den som er utan synd kan kaste den første steinen.

Når eg står der med steinen i handa, lova i ryggen og hovmodet og skadefryden i sjela skal det noko til høyre kva som blir sagt, men her kom visdommen som braut lydmuren.

Dei eldste først.

Det er den største gåva i alderdommen dette: å sjå og eige sanninga om meg sjøl. Uten feil er ingen. Den som er ærlig har meir enn ein ting å skamme seg over. Men det tek visdom og ydmykhet å ta det innover seg, slik at ein ikkje dømmer andre.

Dei eldste først.

Kvar er denne visdommen blitt av imellom oss, der fingerpeiking og “character-assassinations” fyller media, for ikkje å snakke om politikken?

Kan dei barmhjertige, vise, kunnskapsrike med livserfaring stå fram og snakke høgt? Be oss ta ned alle dei lettvinte slagorda som villeder oss og skjuler baksida av alle saker? Kan dei tale, dei som dreg fram horekaren og held han like ansvarleg som henne! Kan dei snakke høgt, dei som er villige til å forandre syn, når alt er lagt på bordet. Som er villige til legge ned steinane sine og samarbeide og slå ring om det sårbare i livet.

Dei eldste først

For det sårbare har vi alle, samme kor tøffe og sjølvgode vi kan stå fram. Vi veit innerst inne at vi har ingen rett til å steine.

“Du er sjøl en liten vek en, du treng sjøl ein storebror.”

Dei eldste først.

Sitat: Johs 8: 1-11, Einar Skjæråsen: Du ska itte trø i graset

For den som ikkje kjenner historia, her er ho:

Joh. 8 2 Alt folket samla seg omkring han, og han sette seg og underviste dei.  3 Då kom dei skriftlærde og farisearane med ei kvinne som var gripen i ekteskapsbrot. Dei førte henne fram  4 og sa: «Meister, denne kvinna har dei gripe på fersk gjerning i ekteskapsbrot.  5 I lova har Moses påbode oss å steina slike kvinner. Kva seier no du?»  6 Dette sa dei for å setja han på prøve, så dei kunne få noko å klaga han for. Jesus bøygde seg ned og skreiv på jorda med fingeren.  7 Men då dei heldt fram med å spørja, rette han seg opp og sa: «Den av dykk som er utan synd, kan kasta den første steinen på henne.»  8 Så bøygde han seg ned att og skreiv på jorda.  9 Då dei høyrde dette, gjekk dei bort, den eine etter den andre, dei eldste først. Til sist var Jesus att åleine, og kvinna stod framfor han. 10 Då rette han seg opp og sa: «Kvar er dei, kvinne? Var det ingen som dømde deg?» 11 «Nei, Herre, ingen», svara ho. Då sa Jesus: «Så dømmer ikkje eg deg heller. Gå bort og synd ikkje meir!»•

Ordtaka 27:19 Som ansikt speiler seg mot ansikt i vatnet,
          finn det eine menneske sitt hjarte att hos det andre

Eg har vore på 50-årsjubileum for gymnaset.

Då dei andre i klassen feira 10 år og 25 år var eg ikkje der. Då budde eg i USA og treffa stemte ikkje med mine feriereiser. Derfor har eg berre møtt 4 fra klassen på dei 50 åra som har gått.

Før eg reiste snakka eg med ei ny veninne om dette, at eg grudde meg, men tenkte det var viktig å gjera. Som Oddgeir sa i invitasjonen, det blir ikkje noko 100årsjubileum, så det er “now or never”.

Det var nok meint slik, at eg snakka med Eva om dette før eg drog. Ho snakka om gjenkjenning. Om at det eg beundrar i andre og at det eg ikkje likar i andre er ei gjenkjenning av noko i meg sjølv. Eg hadde tidlegare høyrt det om den negative vinklinga: At når du peker finger på nokon, peker 4 fingrar tilbake på deg sjølv. Eg har sett at det stemmer. Det eg likar dårlegast i andre er ofte det eg likar dårlegast i meg sjølv, òg.

Men eg hadde ikkje høyrd den positive varianten. Kan det verkeleg vera?

Eg tok med meg denne tanken der eg førebudde meg mentalt på å treffe desse gamle “medelevane”. Tenkte det kunne vere eit betre alternativ enn sammanlikningsmodellen: Kva har du lykkast med? Kor mange hus og hytter og barn og barnebarn har du? Står det bauta av deg nokon stad? Kor flinke og vellukka er dine barn? Har du eit søskenbarn på Gjøvik som hadde audiens hos kongen i fjor?

Eg var så heldig å møte att Pauline før vi møtte resten av klassen. Pauline er ei av dei eg har kjent sanninga i Salomon sine ord med: Dette å kunne snakke sant med eit anna menneske som forstår utan å måtte forklare. Slik gjenkjenning i ein annan er noko av det mest verdifulle eg opplever i livet.

Det er no slik at vi er forskjellige og det er mange eg aldri kan oppleve dette med. I møte med klassen rekna eg med det ville vere regelen. Og det stemte jo. Når dei andre mimra om diskotek på Yggdrasil og andre festrelaterte ting, var det opplagt at eg hadde levd i ei anna boble dei tre åra. Men det er greit. Slik var det, og eg treng ikkje sjå ned på meg sjølv for den eg var… og er. Eg fekk faktisk eit møte med meg sjølv fra 1973 som viste at slik eg tenker no stemmer utruleg med slik eg såg livet allereie då. Eg fekk at eksamensstilen min som hadde vore arkivert på Molde gymnas alle desse åra. Der samanliknar eg to dikt, eit av Rudolf Nilsen og eit av Tarjei Vesaas. Den eine ein samfunnsorientert bygutt, den andre ein innovervendt skogs-filosof. Det var rart å sjå at eg hadde sikkert skrive det samme om eg skreiv stilen i dag. Begge dikta rører ved meg, no som då.

Poesi er fortsatt ei av dørene eg bruker for å gå ut av mitt eige sinn og forstå verda og folka rundt meg. Det eg ser etter er gjenkjenning, det som stemmer i meg sjølv. Der finn eg både det eg har fått av verdiar fra naturen av og lærdom eg har samla gjennom livet.

Det er ein rar tanke dette, at når eg ser inn i eit anna ansikt er det både eit speil av meg sjølv og av felles verdiar. Det vil eg ta med meg. Eg trur jo at det finns ein visdom som er større enn eg, ein som har oversikt. Når eg så opplever gjenkjenning, står eg sannsynligvis ansikt til ansikt med nokon som er knytta til samme del av verdensveven som eg. Då er det kanskje ein eg er meint å samarbeide med .

Paulus snakkar om speil som ein måte å sjå livet stykkevis og delt på: No ser vi i eit speil, i ei gåte. Jakob skriv om det å ikkje handle på det ein forstår som å vere lik ein mann som ser på sitt eige andlet i eit speil: Han ser på det, går sin veg og gløymer straks korleis han såg ut.

Men det står også at: den som ser det gode som i eit speil og handlar på dette, blir forandra fra godt til bedre, “frå herlighet til herlighet”.

Å leva, det er å leggja
all urett og lygn i grav;
å leva, det er som havet
å spegla Guds himmel av

Slik ønsker eg å leve.

Lære av det eg ser som må forandrast. Gjenspeile det som er av verdi.

…so help me, God!

Sitat: 1. Kor 13:12, Jak 1: 23-24, 2. Kor 3:18, «Å leva det er å elska» Tekst: Anders Vassbotn…og så Prøysen, sjølvsagt: sjølvinnsikt på sølvfat for den som er villig til å sjå.